Op 16 september 2009 werd de huidige burgemeester, nadat hij ruim 8 maanden waarnemer was, benoemd tot burgemeester van Oisterwijk. In de profielschets van 18 jaar geleden stond “het is geen eindfunctie” en ook “we verwachten dat de burgemeester minstens één, maar niet meer dan twee ambtsperioden” in Oisterwijk bestuurt. Daarna volgden herbenoemingen in 2015 en 2021, telkens voor zes jaar zoals de Gemeentewet voorschrijft. De huidige derde termijn loopt af op 15 september 2027. De zittende burgemeester is dan met 18 jaar, de langst zittende burgemeester van Noord Brabant en op twee na de langst zittende burgemeester van Nederland. De vraag is nu: komt er, zo de burgemeester dat zelf wil, een vierde termijn voor de huidige burgemeester van Oisterwijk?

Vertrouwenscommissie

Op 28 mei 2026 heeft de nieuwe gemeenteraad uit haar midden de nieuwe leden van de vertrouwenscommissie benoemd. Maximaal één lid per fractie, doorgaans de fractievoorzitter van elke partij in de raad. De raadsgriffier is secretaris en verleent ambtelijke ondersteuning. Ook kan de commissie gebruik maken van externe adviseurs. De commissie doet strikt vertrouwelijk (en dus achter gesloten deuren) haar werk, zoals geregeld in de “Verordening Vertrouwenscommissie 2021”. Belangrijkste taken van de commissie zijn: het houden van klankbordgesprekken, zeg maar de functioneringsgesprekken. met de burgemeester en het voorbereiden van de aanbeveling voor de (her)benoeming van de burgemeester. Ten aanzien van de besluitvorming streeft de commissie naar unanimiteit. Kan een minderheid zich niet vinden in een besluit dan wordt dit vermeld in de verslagen.

Zorgvuldige procedure

Over een eventuele herbenoeming gaat de commissie met de burgemeester in gesprek. Vooraf wordt aan de burgemeester, de gemeenteraad en de commissaris van de Koning kenbaar gemaakt op basis van welke informatie de commissie zich een oordeel vormt over het functioneren van de burgemeester. Belangrijk zijn daarbij de profielschets bij benoeming, de wettelijke taken van de burgemeester en de in de afgelopen jaren gehouden klankbordgesprekken. Ook kunnen informanten worden geraadpleegd en kan er overleg zijn met de commissaris. Daarbij zal de commissie zich realiseren dat de wereld, en dus ook Oisterwijk, na 18 jaar wel is veranderd. Haaren is erbij gekomen en de gewijzigde maatschappelijke dynamiek vraagt van een burgemeester nu mogelijk andere vaardigheden. Daarnaast is ook de samenstelling van de gemeenteraad in Oisterwijk gewijzigd en is het politieke debat verhard. Dus is de vraag wel, hoe relevant is de oude profielschets nog bij een (her)benoeming voor de komende zes jaar?

Voor- en nadelen

Ook andere overwegingen spelen bij herbenoeming een rol. De lange staat van dienst bijvoorbeeld. Zo geldt in het bedrijfsleven voor topbestuurders vaak een beperkte zittingsperiode van twee termijnen van 4 of 6 jaar. En ook de rijksoverheid hanteert voor topmanagers, zoals voor directeuren-generaal, meestal een benoeming voor zeven jaar, waarna ze rouleren van functie of van standplaats. Voor burgemeesters bestaat formeel geen maximum termijn, al kunnen daarbij dezelfde overwegingen gelden. Voordelen van een lange zittingstermijn zijn het behoud van ervaring, kennis en bestuurlijke stabiliteit. Al wegen die met twee ervaren wethouders in het college wellicht minder zwaar. Nadelen zijn er ook zoals: wordt de burgemeester niet te “eigen” en is er inmiddels geen sprake van de “ons kent ons”-cultuur, zowel intern als extern. Worden het karakter en de persoonlijke visie en opvattingen van de burgemeester niet te dominant na zoveel jaren, met als extremen een autoritair of juist een besluiteloos bestuur. Dat alles kan gevolgen hebben voor het besluitvormingsproces in de raad, waarbij tegenspraak lastiger wordt, wat ten koste kan gaan van de democratische controle.

Stabiliteit of vernieuwing

Over deze en andere overwegingen zal de commissie zich moeten buigen. Na al die jaren staat ze voor de keuze tussen bestuurlijke “stabiliteit” of bestuurlijke “vernieuwing”. Stabiliteit door te kiezen voor continuïteit en verder gaan op de bestaande en bekende weg. Of met vernieuwing te kiezen voor een andere dynamiek, een frisse blik en een andere bestuursstijl. De commissie stelt een gemotiveerd verslag op van haar bevindingen, inclusief een concept-aanbeveling voor al dan geen herbenoeming. Dat verslag zal als eerste met de zittende burgemeester worden besproken, waarvan een gespreksverslag wordt gemaakt. De bevindingen met de concept-aanbeveling en het gespreksverslag worden daarna aan de commissaris, de zittende burgemeester en aan de gemeenteraad aangeboden, die daarover een besluit neemt. Besluit de raad tot herbenoeming dan moet de aanbeveling daartoe uiterlijk op 1 mei 2027, via de commissaris, bij de minister van binnenlandse zaken zijn ingediend.

Nieuwe burgemeester

Indien geen herbenoeming volgt, wordt de procedure voor een nieuwe burgemeester opgestart. Daartoe wordt in ieder geval een nieuwe actuele profielschets opgesteld. Met daarin de uitdagingen waar Oisterwijk de komende zes jaar voor staat en wat dit vraagt van een nieuwe burgemeester. Over welke (karakter)eigenschappen, vaardigheden en kwaliteiten hij of zij moet beschikken. De nieuwe profielschets wordt afgestemd met de gemeenteraad en na overleg met de commissaris vastgesteld. Daarna wordt de wervingsprocedure gestart met de openstelling van de vacature door de minister van binnenlandse zaken. Belangstellenden richten hun sollicitatie aan de commissaris, die ook de eerste selectie maakt. Vervolgens voert de commissie sollicitatiegesprekken met de geselecteerde kandidaten. De resultaten daarvan en de beraadslagingen daarover worden schriftelijk vastgelegd en leiden tot een onderbouwd advies om, op volgorde van aanbeveling, een van de twee resterende kandidaten te benoemen. Daarbij wordt aangegeven of de commissie unaniem is in het voorstel. Na besluitvorming door de gemeenteraad, wordt een van de twee kandidaten voorgedragen voor benoeming. Dat dient te geschieden binnen vier maanden nadat de sollicitatie is opengesteld. Bijna altijd wordt de voordracht door de commissaris en de minister van binnenlandse zaken gevolgd, waarna de Koning de benoeming formeel bekrachtigt in een koninklijk besluit.

Inwoners buitenspel

De procedure van de (her)benoeming van een burgemeester is strikt geheim. De vergaderingen zijn besloten en alle stukken worden gekwalificeerd als “geheim”. De geheimhoudingsplicht blijft ook na afloop van de procedure van kracht. Dit betekent dat inwoners nauwelijks invloed hebben op de keuze van een burgemeester. We kennen immers in Nederland geen gekozen burgemeester en inwoners hebben geen inspraak. Wel kunnen ze lobbyen bij hun gekozen vertegenwoordigers in de raad. Maar verder moeten inwoners lijdzaam afwachten tot ze antwoord krijgen op de vraag: “Krijgt Oisterwijk wel of geen een nieuwe burgemeester?”.